Vojno-administrativna reforma despota Stefana

U prvim godinama nakon bitke kod Angore despot Stefan je pristupio reformisanju državne uprave kao i oblasnih i lokalnih organa vlasti. Učestalije nego u vreme Nemanjića javljaju se vojvode i velike vojvode. Logoteti su i dalje ostali najviši državni činovnici, ali je spajanje civilne i vojne vlasti u rukama vojvoda davalo ovim činovnicima Despotovine veći ugled i značaj nego što je to bio slučaj u ranijem periodu. Dok su u državi Nemanjića vojvode imale isključivo vojnu funkciju, u doba Despotovine oni su pored uvećanja vojnih obaveza, zbog učestalih ratnih potreba, u svojoj nadležnosti imali i rukovođenje civilnim poslovima nad poverenom oblašću.1

Prilike u kojima se država despota Stefana nalazila početkom XV veka dale su prednost vojnim nad civilnim poslovima i vojvodama nad kefalijama, pa je ustanova kefalije postepeno počela da se gasi. Stefan je državu podelio na upravne oblasti pod imenom vlasti, na čijim čelima su se nalazile vojvode, koje su na teritoriji svoje vlasti imale i civilnu i vojnu vlast. Vojvoda, najviši predstavnik vojne i civilne vlasti u razvijenom gradskom naselju, prvi put se pominje 1410. godine u Novom Brdu.2

SLIKA

Srpska vojska početkom XV veka

Pojava vojvoda, kao nosioca civilne i vojne vlasti nije bila karakteristična samo za rubna, granična područja. Vojvode srećemo i u unutrašnjosti zemlje. Na primer u području planine Rudnik poznat nam je slučaj Mazareka, vojvode koji je stolovao u Ostrovici, a čija se vlast protezala i nad susednim Selcima. O njemu znamo na osnovu sačuvanog spora dvojice Dubrovčanina. Među najstarijim vlastima spominje se Nekudimska vlast (1428) i Kruševačka vlast (1430). Nepune dve decenije kasnije sreće se Smederevska vlast, Golubska vlast i Petruška vlast (1457). Iz ovoga vidimo da se sedišta vlasti poklapaju sa sedištima vladara, ili sa najznačajnijim pograničnim tvrđavama.3

1Veselinović, Država srpskih despota, 250–251.

2ISN II, 125 (M. Blagojević)

3Isto, 125.