Dve Nemačke

Zapadna Nemačka je postala članica Evropske zajednice za ugalj i čelik aprila 1951. godine, a mesec dana kasnije je uključena i u Savet Evrope. Ratno stanje sa zapadnim saveznicima je okončano 1951. godine, a Pariskim ugovorima iz 1954. godine je prestalo da važi stanje okupacije i zapadne trupe su ostale u Zapadnoj Nemačkoj po novim ugovorima. Hladni rat je ubrzao i integraciju Savezne republike Nemačke u NATO u koji je je primljena 1954. godine, tako da je nakon deset godina Nemačka ponovo postala vojno sposobna i kao takva aktivno uključena u sistem odbrane zapada. Maršalov plan je omogućio ekonomski bum u SRN, tako da je za kratko vreme SRN postala jedna od prve tri ekonomske sile u Evropi. Najzaslužniji za ovakve rezultate je bio prvi premijer SRN Konrad Adenauer. Na drugoj strani u Nemačkoj demokratskoj republici je stanje bilo drugačije. Komunisti pod vođstvom Ulbrihta su učvrstili vlast u zemlji i otpočeli reforme po ugledu na Sovjetski savez, tako stvarajući od Istočne Nemačke zemlju koja je odgovarala šablonu bilo koje države koja se nalazila iza gvozdene zavese. Međutim, reforme su bili trapavo sprovedene i život ljudi nije uopšte poboljšan. Istočni Nemac mogao je da jasno vidi kako se život njegovog sunarodnika na zapadu znatno poboljšao, a to je najjasnije bilo vidljivo u Berlinu. Takva situacija dovodi do velikog odliva stanovništva sa istoka na zapad, što je za Ulbrihta bila apsolutna katastrofa. Vlast komunista u Istočnoj Nemačkoj su čuvali sovjetski tenkovi koji su ugušili štrajk radnika koji je prerastao u pobunu 1953. godine. Ono što je usledilo jeste Berlinska kriza 1960-1961. godine. Pre krize iz 1961. Hruščov je 1958. godine tražio od zapada da Berlin postane „slobodni“ demilitarizovani grad ili će prepustiti prilaze gradu Istočno Nemačkom rukovodstvu.1 Ovo uslovljavanje je trajalo do 1960. kada je sovjetski vođa odustao od zahteva. Ova kriza je pokazala da je pitanje Berlina veoma osetljivo za obe strane, ali i to da nijedna od strana nije spremna da uđe u rat koji bi odneo milione života zbog Berlina. Berlin je postao najvažnije diplomatsko bojno polje u podeljenom svetu, jer su i jedna i druga strana zastupali mišljenje da upravo tu svet meri njihov kredibilitet i snagu. I dok je Hruščov posmatrao Zapadni Berlin kao sredstvo pritiska na zapad, za Ulbrihta je Zapadni Berlin predstavljao podrivanje njegovog režima i ne samo to. Naime ako bi se reka izbeglica nastavila, prirodnim tokom bi došlo do paralisanja privrede Istočne Nemačke. Ulbriht kreće da deluje na svoju ruku, i traži pregled dokumenta zapadnih zvaničnika prilikom ulaska u Istočni Berlin što do tada nije bila praksa. Ulbriht je postepeno ovakvim akcijama izazvao novu krizu koja je dovela do toga da Sovjeti izvrše novi pritisak na Kenedijevu aministraciju da se ugovorom četri sile prizna Istočna Nemačka i Zapadni Berlin demilitarizuje. Kenedijeva administracija je ovo odbila i otišla još dalje proglasivši da će vojska zapadnih saveznika ostati prisutna u Zapadnom Berlinu garantujući bezbednost njegovih građana. Odgovor na to je usledio 13. avgusta 1961. kada su podignute prve barijere od bodljikave žice, a zatim i sledećeg jutra i zida oko Zapadnog Berlina. Onaj koji je sada želeo da prebegne u Zapadni Berlin rizikovao je život. Berlinski zid je stvorio jasnu situaciju. Popuštanje umesto konfrontacije našlo se, od trenutka izgradnje zida i Kubanske krize 1962. godine, na dnevnom redu svetskih sila.

SLIKA

Podeljeni Berlin

Berlinski zid je opstao tri decenije, a nemački narod podeljen je nastavio svoj život u dve odvojene države. U Zapadnoj Nemačkoj smenjivale su se vlade u kojoj su većinu činili CDU i SPD, samo u jednom trenutku (1966-1969) su obe ove velike stranke činile veliku koalicionu vladu. U Istočnoj Nemačkoj jednopartiski sistem omogućio da se vlast koncentriše u rukama jedne partije (SED) i jednog čoveka, premijera Ulbrihta. Njegov odlazak 1971. godine će se poklopiti upravo sa novim pregovorima Zapada i Sovjeta koji su se ticali Berlina. U to vreme na čelu vlade SRN je bio prvi čovek SPD Vili Brant. On je za razliku od svojih prethodnika želeo da uspostavi bolje odnose sa istokom tj. pre svega sa NDR i SSSR. Takva njegova politika je nosila naziv Ostpolitik. Naravno ovakva politika Vilija Branta je odgovarala interesima zapadnih saveznika, konkretno Niksonove administracije koja je uz saglasnost Sovjeta želela da smanji postojeće tenzije između dve supersile, SAD i SSSR. Ono što je Vili Brant želeo da postigne jeste da omogući liberalniji režim ulaska u NDR iz SRN (Zugang), da se priznaju veze Zapadnog Berlina sa Zapadnom Nemačkom (Zuordnung) i da Zapadni Berlinci mogu ući u Istočni Berlin i NDR pod istim uslovima kao bilo ko drugi (Zutritt). Sve ovo je prihvaćeno u zamenu da se SRN odrekne Halnštajnove doktrine po kojoj ona jedina zastupa interese obe Nemačke u svetu tj. da prizna postojanje NDR i da prizna Istočni Berlin za prestonicu NDR.2 Ono što treba napomenuti da je u parlamentu SRN nastala velika rasprava između vlade pod vođstvom SPD i opzicije na čelu sa CDU u vezi sa ovim pregovorima. CDU je optuživala vladu da se odrekla ideje ujedinjene Nemačke. Na istoku je Ulbriht podneo ostavku jer je on sa te strane bio prepreka potpisivanju dogovora sa SRN. Njega je nasledio Erik Honeker. Ubrzo po postignutom sporazumu obe Nemačke su gotovo istovremeno primljene u Ujedinjene Nacije. Na terenu tj. u Berlinu malo šta se za prosečnog Nemca promenilo. Zapadni Berlinac je pod nešto liberalnijem režimu mogao da poseti svoje rođake u Istočnom Berlinu, dok je Istočni Berlinac na Berlinski zid gledao kao na smrtonosnu prepreku na putu ka boljem životu. Veliki broj ljudi je izgubio život pokušavajući da pređe zid, a još veći broj je uhvaćen i uhapšen. Treba i pomenuti solidarnost nekih Zapadnih Berlinaca koji su na razne načine pokušavali i uspevali da organizuju bekstvo iz Istočnog Berlina za svoje sunarodnike sa druge strane zida.

Nakon dogovora iz 1971. godine menja se dimenzija onoga što je predstavljao Berlinski zid. Kada je postavljen jasno je simbolizovao dve suprostavljene ideologije i sukobljene strane u hladnom ratu. Uz to je i delio jedan narod tako da je delio i neke porodice na najgori i najprimitivniji način. Po dogovoru 1971. godine nova dimenzija je bila takva da jesu smanjene tenzije između istoka i zapada ali je stanje podele bilo prihvaćeno i gurnuto u drugi plan. Svaka od država Nemačke je nastavila svoj život priznajući jedna drugu ne razmišljajući o ujedinjenju. Na istoku je negovana ideologija po kojoj se na Zapadnu Nemačku gledalo kao na nešto manje od neprijatelja, a ujedinjenje se prihvatilo samo ako bi došlo do pobede socijalizma u Zapadnoj Nemačkoj. Istočna Nemačka vremenom postaje predvodnik istočnog bloka po ekonomiji. Takođe beleži i odlične rezultate u sportu, posebno u plivanju i gimnastici. Shodno svim režimima u istočnom blogu, ovi uspesi se koriste za buđenje nacionalnog ponosa. Za red u državi je bila zaduženo Ministarstvo za državnu bezbednost ili Štazi. Štazi je delovala kao tajna policija koja je raznim metodama nadzirala narod i „tiho“ vodila red u zemlji, vodeći borbu protiv opozicije i kritičara režima.

1Džon Luis Gedis, Hladni Rat, Beograd 2003, 168-223

2Dennis L. Bark and David R. Gress, A History of West Germany 2, 1989, 190-202